Thai houses of the four regions
23 เรือนไทย 4 ภาค — รูปทรง หลังคา ส่วนประกอบ เหตุผล
ภาพ: Supanut Arunoprayote · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
หลักร่วม [S34, S9]
- โครงเรือน: ยกใต้ถุน หลังคาสูงชันระบายน้ำเร็ว ชายคายื่นยาว
- ตัวกำหนดรูปแบบ: "สภาพแวดล้อม ภูมิศาสตร์ ภูมิอากาศ อาชีพ"
- ข้อห้ามและความเชื่อ: ไม่เหยียบธรณีประตู · ไม่วางเตียงขนานกับความยาวห้อง · ไม่นอนหันหัวไปทิศตะวันตก [S35]
- ฐานานุศักดิ์ของเรือน: เรือนเครื่องผูก → เรือนเครื่องสับ → เรือนชั้นสูง (ดู 06)
ภาคกลาง [S34, S17]
- ประเภท:
- เรือนเดี่ยว
- เรือนหมู่: หอกลาง หอรี และหอนก
- เรือนหมู่คหบดี
- เรือนแพ: ลอยขึ้นลงตามระดับน้ำ
- ใต้ถุน: ยกสูง "ประมาณพ้นศีรษะ"
- สัดส่วนพื้นที่: นอกชานและระเบียงราว 60% ห้องนอนราว 40% (เหมาะกับอากาศร้อนชื้น) พื้นลดระดับเป็นขั้นประมาณ 40 ซม. จากห้องนอน ไประเบียง แล้วไปชาน
- หลังคา: จั่วสูงชัน ปั้นลมเส้นจอมแห ปลายล่างเป็นตัวเหงา ยอดเป็นหางปลา
- เสาสอบ: เสาเอนเข้าหากัน
- ฝาเรือน: ฝาปะกน (กรอบลูกฟัก) · ฝาสายบัว · ฝาสำหรวด
- สัดส่วนเรือน: ส่วนล่างและส่วนบนต้องพอดีกัน ถ้าตัวเรือนเตี้ยแต่เสาสูงมาก เรียก "อาคารหอบพื้น" ถือว่าไม่เป็นมงคล [S17]
ภาคเหนือ (ล้านนา) [S34]
- ประเภท:
- เรือนชนบท: ไม้ไผ่ผูกหวาย อยู่ได้ 2–4 ปี
- เรือนไม้: ไม้สัก ต่อด้วยเดือย ไม่ใช้ตะปู
- เรือนกาแล: ชั้นสูงสุด
- กาแล: ไม้แกะไขว้กันเป็นรูปกากบาท (V) ที่ยอดจั่ว
- ส่วนประกอบ:
- ข่วง: ลานดินกวาดหน้าเรือน
- เติ๋น: พื้นที่กึ่งเปิด ใช้นั่งเล่นและรับแขก
- ห้องนอน: หันทิศตามความเชื่อ
- ครัวแยก: มีที่ตั้งเตาไฟและหิ้งรมควัน
- ร้านน้ำ: ชั้นวางหม้อน้ำ มีความหมายทางพิธี
- หำยนต์: แผ่นไม้แกะเหนือประตูห้องนอน กันสิ่งไม่ดี
- หลังคา: จั่วคู่แฝด ชายคาคลุมต่ำ เหมาะกับอากาศเย็นกว่าภาคอื่น
ภาคอีสาน [S34]
- ประเภท:
- เถียงนา: ชั่วคราว อยู่ได้ 1–2 ปี
- เรือนเหย้า: กึ่งถาวร มีตูบต่อเล้าและดั้งต่อดิน
- เรือนถาวร: เฮือนเกย · เฮือนแฝด · เฮือนโข่ง
- ลักษณะ: เรือนปิดทึบ หน้าต่างน้อย (หน้าหนาว) ภายในเปิดโล่ง ประตูหน้าทางเดียว
- หลังคา: มุงกระเบื้องดินเผาหรือแป้นเกล็ดไม้
- ส่วนประกอบ:
- เกย: ระเบียงเปิดสำหรับรับแขก
- ห้องนอนแบ่ง 3 ส่วน: ส่วนลูกชาย ส่วนพ่อแม่ ส่วนลูกสาว
- เสามงคล: ประดับหน่อกล้วยและอ้อย
ภาคใต้ [S34]
- ประเภท: เรือนเครื่องผูก · เรือนเครื่องสับ · เรือนก่ออิฐฉาบปูน
- หลังคา:
- จั่ว: ไม่ประดับหน้าจั่ว ใช้ในชุมชนเกษตรและประมง
- ปั้นหยา: โครงแข็งแรง ต้านฝนและลมได้ดี พบมากที่สงขลา
- มนิลา / บลานอ: จั่วเตี้ยผสมลาด พบที่ปัตตานีในชุมชนไทยมุสลิม
- ฐานเสา: ตีนเสาตั้งบนฐานหินหรือปูนสูงจากพื้น 1–2 ฟุต กันปลวกและความชื้น เรือนจึงย้ายได้
- เหตุผลของรูปแบบ: ลมพายุและฝนชุก
ใช้ในงานโมเดล
ถ้าทำเรือนไทยภาคกลาง ใช้ปั้นลมจอมแห ตัวเหงา และหางปลา ห้ามใส่ช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์ เพราะเป็นของวัดและวัง (ฐานานุศักดิ์)