Lai Thai catalogue: 4 families, 9 base motifs, named patterns, where to use

19 ลายไทย — ระบบ 4 ตระกูล · แม่ลาย · รายการลายตามชื่อ · รูปแบบการเรียงลาย

ไฟล์นี้ต่อจาก 13 ซึ่งอธิบายหลักการและเทคนิค ส่วนไฟล์นี้เป็น พจนานุกรมลาย สำหรับค้นชื่อ

_{ภาพ: Heinrich Damm (User:Hdamm, Hdamm at de.wikipedia.org) · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons}

1. สี่ตระกูลของการเขียนลายไทย (กนก · นารี · กระบี่ · คชะ) [S23, S24]

การเรียนเขียนลายไทยและภาพไทยแบ่งเป็น 4 หมวด เริ่มจากกนกก่อนเสมอ เพราะเป็นพื้นฐานของทุกหมวด

กนก	นารี	กระบี่	คชะ

_{ภาพ: Mattana · Public domain · Wikimedia Commons} |

_{ภาพ: Mattana · Public domain · Wikimedia Commons} |

_{ภาพ: Mattana (มัทนา) · Public domain · Wikimedia Commons} |

_{ภาพ: Photo Dharma from Sadao, Thailand · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons} |

2. แม่ลาย 9 แบบ (ตัวอย่างจากงานเครื่องถมเมืองนคร) [S25]

ช่างเริ่มจาก "ลายทั้ง 9 ลายเป็นลายหลัก จากนั้นจะต่อเติมลาย หรือที่เรียกว่าผูกลาย"

1. กนกเปลว: เลียนแบบธรรมชาติจากเปลวไฟ
2. ใบเทศ: เป็นช่อ มีก้าน กาบ ดอก ใบ ต่อกับลายอื่นได้
3. ประจำยาม: สี่เหลี่ยมด้านเท่า ข้างในเป็นดอกสี่กลีบ มีเกสรตรงกลาง
4. พุ่มข้าวบิณฑ์: ทรงพุ่มคล้ายหยดน้ำ
5. กระจัง: รูปสามเหลี่ยมหน้าจั่ว ใช้ตามขอบริมฐานของชิ้นงาน
6. ก้านขด: นำลายต่างๆ มาเขียนต่อเนื่องกันเป็นเถา
7. บัวคว่ำ บัวหงาย: รูปกลีบบัว ใช้ประกอบฐาน
8. เม็ดบัว (ไข่ปลา): กลมหรือรี ใช้เรียงต่อเป็นเส้น
9. ภาพประกอบลาย: ภาพเทวดา สัตว์หิมพานต์ ตัวละครในวรรณคดี และสิบสองนักษัตร

3. รายการลายตามชื่อ (เรียงตามหมวด)

คำอธิบายที่มีรหัสแหล่ง [S#] มาจากแหล่งอ้างอิง ส่วนที่มีเครื่องหมาย ◇ เป็นคำอธิบายทั่วไปของช่าง (ควรตรวจกับพจนานุกรมศัพท์ลายไทย ราชบัณฑิตยสถาน 2557)

3.1 ตระกูลกนก (สามเหลี่ยมชายธง)

3.2 ตระกูลกระจังและลายขอบ

3.3 ลายดอกและลายพุ่ม

3.4 ลายเถาและลายต่อเนื่อง

3.5 ลายแถว (การจัดเรียงลายตามตำแหน่ง)

_{ภาพ: Mustang Joe · CC0 · Wikimedia Commons}

4. ลายตามวัสดุ (เทคนิคบังคับรูปลาย)

• ลายรดน้ำ: ลายทองบนพื้นรักดำ ใช้กับตู้พระธรรม บานประตู และผนัง เป็นงานลายเส้นล้วน มีสีเดียวคือทอง [S16]
• ลายถม (เครื่องถม): แกะลายบนเงิน ถมยาดำ แล้วขัด ทำได้ทั้งถมเงินและถมทอง [S25]
• ลายประดับมุก: ฉลุเปลือกหอยมุกฝังในรัก ช่องไฟเป็นตัวกำหนดความงาม [S16]
• ลายเบญจรงค์ / ลายน้ำทอง: ลายบนเครื่องกระเบื้อง (ดูไฟล์ 25)
• ลายปูนปั้น / ไม้จำหลัก: ลดความพลิ้วลงเพื่อความแข็งแรง [S16]
• ลายกระเบื้องถ้วยชาม (วัดอรุณ): ชิ้นถ้วยชามปะเป็นดอกและกลีบบนปูน

5. ใช้ลายให้ถูกที่ (สรุปสำหรับผู้ออกแบบ)

Markdown ของหน้านี้