---
title: "23 เรือนไทย 4 ภาค — รูปทรง หลังคา ส่วนประกอบ เหตุผล"
title_en: "Thai houses of the four regions"
url: https://thai-art-knowledge.pages.dev/thai-houses
updated: 2026-10-08
---

# 23 เรือนไทย 4 ภาค — รูปทรง หลังคา ส่วนประกอบ เหตุผล

![เรือนไทยภาคกลาง: หอไตรวัดระฆัง (เดิมเป็นพระตำหนักของ ร.1) เรือนสามหลังแฝด จั่วสูง ปั้นลมเส้นจอมแห](https://thai-art-knowledge.pages.dev/images/photos/ho_trai_wat_rakhang.jpg)

*ภาพ: Supanut Arunoprayote · CC BY 4.0 · https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ho_Trai_Wat_Rakhang.jpg*

## หลักร่วม [S34, S9]
- **โครงเรือน:** ยกใต้ถุน หลังคาสูงชันระบายน้ำเร็ว ชายคายื่นยาว
- **ตัวกำหนดรูปแบบ:** "สภาพแวดล้อม ภูมิศาสตร์ ภูมิอากาศ อาชีพ"
- **ข้อห้ามและความเชื่อ:** ไม่เหยียบธรณีประตู · ไม่วางเตียงขนานกับความยาวห้อง · ไม่นอนหันหัวไปทิศตะวันตก [S35]
- **ฐานานุศักดิ์ของเรือน:** เรือนเครื่องผูก → เรือนเครื่องสับ → เรือนชั้นสูง (ดู [06](https://thai-art-knowledge.pages.dev/md/gables.md))

## ภาคกลาง [S34, S17]
- **ประเภท:**
  - **เรือนเดี่ยว**
  - **เรือนหมู่:** หอกลาง หอรี และหอนก
  - **เรือนหมู่คหบดี**
  - **เรือนแพ:** ลอยขึ้นลงตามระดับน้ำ
- **ใต้ถุน:** ยกสูง "ประมาณพ้นศีรษะ"
- **สัดส่วนพื้นที่:** นอกชานและระเบียงราว 60% ห้องนอนราว 40% (เหมาะกับอากาศร้อนชื้น) พื้นลดระดับเป็นขั้นประมาณ 40 ซม. จากห้องนอน ไประเบียง แล้วไปชาน
- **หลังคา:** จั่วสูงชัน ปั้นลมเส้นจอมแห ปลายล่างเป็นตัวเหงา ยอดเป็นหางปลา
- **เสาสอบ:** เสาเอนเข้าหากัน
- **ฝาเรือน:** ฝาปะกน (กรอบลูกฟัก) · ฝาสายบัว · ฝาสำหรวด
- **สัดส่วนเรือน:** ส่วนล่างและส่วนบนต้องพอดีกัน ถ้าตัวเรือนเตี้ยแต่เสาสูงมาก เรียก "อาคารหอบพื้น" ถือว่าไม่เป็นมงคล [S17]

## ภาคเหนือ (ล้านนา) [S34]
- **ประเภท:**
  - **เรือนชนบท:** ไม้ไผ่ผูกหวาย อยู่ได้ 2–4 ปี
  - **เรือนไม้:** ไม้สัก ต่อด้วยเดือย ไม่ใช้ตะปู
  - **เรือนกาแล:** ชั้นสูงสุด
- **กาแล:** ไม้แกะไขว้กันเป็นรูปกากบาท (V) ที่ยอดจั่ว
- **ส่วนประกอบ:**
  - **ข่วง:** ลานดินกวาดหน้าเรือน
  - **เติ๋น:** พื้นที่กึ่งเปิด ใช้นั่งเล่นและรับแขก
  - **ห้องนอน:** หันทิศตามความเชื่อ
  - **ครัวแยก:** มีที่ตั้งเตาไฟและหิ้งรมควัน
  - **ร้านน้ำ:** ชั้นวางหม้อน้ำ มีความหมายทางพิธี
  - **หำยนต์:** แผ่นไม้แกะเหนือประตูห้องนอน กันสิ่งไม่ดี
- **หลังคา:** จั่วคู่แฝด ชายคาคลุมต่ำ เหมาะกับอากาศเย็นกว่าภาคอื่น

## ภาคอีสาน [S34]
- **ประเภท:**
  - **เถียงนา:** ชั่วคราว อยู่ได้ 1–2 ปี
  - **เรือนเหย้า:** กึ่งถาวร มีตูบต่อเล้าและดั้งต่อดิน
  - **เรือนถาวร:** เฮือนเกย · เฮือนแฝด · เฮือนโข่ง
- **ลักษณะ:** เรือนปิดทึบ หน้าต่างน้อย (หน้าหนาว) ภายในเปิดโล่ง ประตูหน้าทางเดียว
- **หลังคา:** มุงกระเบื้องดินเผาหรือแป้นเกล็ดไม้
- **ส่วนประกอบ:**
  - **เกย:** ระเบียงเปิดสำหรับรับแขก
  - **ห้องนอนแบ่ง 3 ส่วน:** ส่วนลูกชาย ส่วนพ่อแม่ ส่วนลูกสาว
  - **เสามงคล:** ประดับหน่อกล้วยและอ้อย

## ภาคใต้ [S34]
- **ประเภท:** เรือนเครื่องผูก · เรือนเครื่องสับ · เรือนก่ออิฐฉาบปูน
- **หลังคา:**
  - **จั่ว:** ไม่ประดับหน้าจั่ว ใช้ในชุมชนเกษตรและประมง
  - **ปั้นหยา:** โครงแข็งแรง ต้านฝนและลมได้ดี พบมากที่สงขลา
  - **มนิลา / บลานอ:** จั่วเตี้ยผสมลาด พบที่ปัตตานีในชุมชนไทยมุสลิม
- **ฐานเสา:** ตีนเสาตั้งบนฐานหินหรือปูนสูงจากพื้น 1–2 ฟุต กันปลวกและความชื้น เรือนจึงย้ายได้
- **เหตุผลของรูปแบบ:** ลมพายุและฝนชุก

## ใช้ในงานโมเดล
ถ้าทำเรือนไทยภาคกลาง ใช้ปั้นลมจอมแห ตัวเหงา และหางปลา **ห้ามใส่ช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์** เพราะเป็นของวัดและวัง (ฐานานุศักดิ์)