Periods & styles: Dvaravati to Rattanakosin
17 ยุคสมัยของศิลปะและสถาปัตยกรรมไทย
ใช้เลือก "สำเนียง" ของงาน ถ้าจะทำวัดหรืออาคารที่มีอยู่จริง ให้ดูก่อนว่าสร้างยุคไหน แล้วใช้ลักษณะของยุคนั้น
| ยุค (พุทธศตวรรษ) | พื้นที่ | ลักษณะสถาปัตยกรรม | ลาย (กลุ่มตาม S15) | ที่มา |
|---|---|---|---|---|
| ทวารวดี (12–16) | ภาคกลาง ศูนย์กลางนครปฐม | ก่ออิฐสอดิน เจดีย์ฐานสี่เหลี่ยม ระฆังคว่ำ ยอดแหลม | กลุ่ม 1: เลียนธรรมชาติตรงๆ (เช่น ลายสลักบนธรรมจักร) | S9, S15, S16 |
| ศรีวิชัย (13–18) | ภาคใต้ (ไชยา) | ฐานและเรือนธาตุสี่เหลี่ยมจัตุรัส ยอดแปดเหลี่ยม มีสถูปจำลองที่มุม | — | S9, S15 |
| ลพบุรี (12–18) | ภาคกลาง ภาคอีสาน | คล้ายศิลปะขอม อิฐ ศิลาแลง หินทราย เช่น พระปรางค์สามยอด พิมาย พนมรุ้ง | กลุ่ม 1 | S9, S15 |
| เชียงแสน (16–23) | ภาคเหนือ | ผสมสุโขทัย ทวารวดี ศรีวิชัย พม่า สร้างด้วยไม้ หลังคาซ้อนหลายชั้น มุงกระเบื้องดินเผา | กลุ่ม 2 | S9, S15 |
| สุโขทัย (18–20) | ภาคกลางตอนบน | ฐานสี่เหลี่ยมซ้อน 3 ชั้นแล้วฐานบัว เจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ (เอกลักษณ์) ทรงกลม และทรงขอม "ยุคคลาสสิก" ของพระพุทธรูป | กลุ่ม 2 | S9, S15 |
| อู่ทอง (17–20) | ภาคกลาง | ผสมทวารวดีกับขอม ฐานแปดเหลี่ยม ซุ้ม ลายบัว ยอดทรงระฆัง | กลุ่ม 2 | S9, S15 |
| อยุธยา (20–23) | ภาคกลาง | ยิ่งใหญ่ ร่ำรวย ปรางค์แบบขอม พระพุทธรูปทรงเครื่อง เจดีย์ย่อมุมไม้สิบสอง หน้าต่างแคบ แสงส่องพระประธาน อาคาร "ทรงวิลันดา" ฐานหย่อนท้องช้าง (อยุธยาตอนปลาย) | กลุ่ม 3 | S9, S11, S15, S19 |
| รัตนโกสินทร์ตอนต้น (ร.1–ร.2) | กรุงเทพฯ | สืบแบบอยุธยา เช่น พระมณฑปวัดพระแก้ว (พ.ศ. 2332) ยอด 7 ชั้นซ้อน | กลุ่ม 3 | S10 |
| รัตนโกสินทร์ ร.3 | กรุงเทพฯ | แบบพระราชนิยม: ไม่มีช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์ หน้าบันปูนปั้น เสานางเรียง โครงสร้างแบบจีน ซุ้มทรงมงกุฎ ประดับเครื่องถ้วย วัดอรุณเสร็จในรัชกาลนี้ | กลุ่ม 3–4 ลายดอกไม้จีน | S12, S15 |
| รัตนโกสินทร์ ร.4–5 | กรุงเทพฯ | ศิลปะตะวันตกเข้ามา เช่น พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท (ตะวันตกผสมไทย) พระที่นั่งอนันตสมาคม วัดนิเวศธรรมประวัติ (กอธิก) จิตรกรรมใช้แสงเงาและทัศนียภาพ | กลุ่ม 4 | S15 |
| ปัจจุบัน | ไทยประยุกต์ และไทยจารีตตามแบบแผนช่างหลวง | กลุ่ม 4 | S15 |
ข้อควรระวัง
- ลายของยุคต่างๆ "มีการเลียนแบบหยิบยืมซึ่งกันมาโดยตลอด ... อาจแตกต่างกันเพียงเล็กน้อยที่จังหวะ ลีลา หรือสัดส่วน" [S15] อย่าแยกยุคจากลายชิ้นเดียว
- ช่วงปีของแต่ละยุคต่างกันไปตามตำรา ตัวเลขข้างบนตาม [S9]